संप्रेषण कौशल्य (communication skills)
1) How can you model communication skills for your students?
विद्यार्थ्यांमध्ये संप्रेषण कौशल्य विकसित करण्यासाठी अनेक बाबी विचारात घेता येतील त्या पुढीलप्रमाणे.
1) सर्व विद्यार्थ्यांना आवश्यक सहभाग नोंदवून चर्चेत त्यांची भूमिका सक्रिय ठेवण्याची योजना आखली पाहिजे.
2) अध्ययन घटकाची तयारी करताना गटचर्चा, सादरीकरण, संवाद, मत मांडणे, अशा स्वरूपात करण्यात यावी जेणेकरून त्यांच्यातील आत्मविश्वास वाढेल.
3) विद्यार्थ्यांच्या सादरीकरणाचे रेकॉर्डींग करण्याची व्यवस्था केल्यास विद्यार्थ्यांना वर्गात संवाद कसे कार्य करतात हे समजण्यास मदत होईल. व त्यात सुधारणा करता येईल
4) सर्व विद्यार्थ्यांना वर्ग चर्चेत भाग घेण्यासाठी प्रोत्साहित करणे.
5) केवळ नेहमी उत्तर देण्यास इच्छुक असलेल्या विद्यार्थ्यांकडे लक्ष केंद्रित केंद्रित न करता संपूर्ण वर्गातील प्रतिसाद मिळवण्यासाठी प्रयत्न करावा.
6) छोट्या गटातील चर्चेसाठी वारंवार संधी उपलब्ध करून द्यावी. त्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर चर्चेला हातभार लावण्यासाठी विद्यार्थी जितक्या वेळा एकत्रितपणे काम करतील तितकेच वर्गातील वातावरणात ते सहज संवाद साधण्याची कौशल्य विकसित होण्यास मदत होईल.
7) आपल्या विद्यार्थ्यांना थोडे मुक्त वातावरण निर्माण करणे आवश्यक आहे.
8) जेव्हा आपण वर्ग रचनेत बदल करता किंवा एखादी असाइनमेंट देता, तेव्हा आपल्या विद्यार्थ्यांसह आपल्या हेतूंबद्दल मोकळे रहा आणि त्यांचा अभिप्राय घ्या.
9) आदर आणि मोकळेपणाने त्यांच्याशी संवाद साधला तर, आपण आपल्या विद्यार्थ्यांशी विश्वासार्हतेचे वातावरण वाढविण्यास आणि त्यांच्यात संप्रेषण कौशल्य विकसित होण्यास मदत होऊ शकते.
2) How can you emphasize communication skills in general and oral communication skills in particular in your classroom?
आपल्या वर्गातील विशेषत: सामान्य आणि मौखिक संप्रेषण कौशल्यांमध्ये आपण संवाद कौशल्यांवर आपण भर देऊ शकतो ते पुढीलप्रमाणे.
तोंडी संप्रेषणाच्या प्रकारांमध्ये औपचारिक संप्रेषण समाविष्ट आहे, जसे की वर्ग व्याख्याने, कथा कथन, निवेदन, भाषण आणि संमेलने सादरीकरण आणि अनौपचारिक संप्रेषण, जसे की, प्रासंगिक फोन वरील संवाद किंवा बस स्टँड वरील संभाषणे इ. समावेश होतो.
शिक्षक त्यांच्याशी वर्गात त्यांच्या भाषेत थेट संवाद साधून आणि अप्रत्यक्षपणे उत्तेजन देणारे वातावरण तयार करुन मुलांना चांगल्या तोंडी भाषेची कौशल्ये विकसित करण्यात मदत करतात.
3) How can students be encouraged to give oral presentations to varied community audiences?
विविध प्रेक्षकांपुढे आपले तोंडी सादरीकरणे देण्यासाठी विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहित करण्यासाठी पुढील बाबी लक्षात घेता येतील.
विद्यार्थ्यांना वर्गाबाहेरील सादरीकरण करण्यासाठी प्रोत्साहित करणे आवश्यक आहे. जसे वादविवाद, वक्तृत्व, काव्यवाचन, गीत गायन इ स्पर्धांमध्ये सहभागी होऊन समूह संवाद साधता येतो. असे केल्याने त्यांचे सादरीकरण स्पष्ट, व्यस्त आणि प्रभावी आहे की नाही हे निर्धारित करू शकेल.
कार्य संघांना प्रोत्साहित करणारे आणि प्रत्येकाकडून अभिप्राय मिळविण्यात विद्यार्थ्यास मदत करणारे गट सादरीकरण देणे.
विद्यार्थ्यांना मोठ्या गटासमोर वैयक्तिक सादरीकरण करण्यासाठी प्रोत्साहित केल्यास आत्म विश्वास वाढविण्यासाठी मदत होते.
तोंडी परीक्षा घेणे, भूमिका निगडित चर्चा आयोजित करणे, कॉन्फरन्समध्ये भाग घेणे इत्यादी वर्गातील विविध उपक्रम राबविल्यास निश्चितच त्यांची चांगली तयारी होऊ शकते.
4) How can you encourage students in your class to be better communicators?
आपण आपल्या वर्गातील विद्यार्थ्यांना अधिक चांगले संवाद साधण्यास प्रोत्साहित कसे करू शकतो त्यासाठी पुढील बाबी विचारात घेता येतील.
1) विद्यार्थ्यांना नेहमी बोलण्याची संधी उपलब्ध करून देणे, आपले मत मांडणे, प्रस्न विचारणे यासाठी प्रोत्साहित करणे.
2) विद्यार्थ्यांना संभाषण प्रोत्साहित करणे.
3) विद्यार्थ्यांना आपले मत मांडताना नेहमी मोठ्याने बोलण्याची आणि स्पष्टपणे बोलण्याची सवय लावावी.
4) उच्चार स्पष्टता व स्वरातील सूक्ष्मता या बाबी लक्षात घेऊन बोलण्यास जाणीव पूर्वक सूचना द्या.
5) त्यासाठी भाषा प्रयोग शाळेची मदत घेऊन विद्यार्थ्यांना सराव देता येईल.
6) विद्यार्थ्यांच्या सर्वासाठी एक मार्गदर्शक पुस्तिका तयार करून सराव घेता येईल.
7) वर्गात नेहमी छोटे छोटे सादरीकरण उपक्रम राबविल्यास (जसे - स्व परिचय देणे, प्रसंग सादर करणे ) निश्चितच निश्चितच त्यांचे संवाद कौशल्ये विकसित होण्यास मदत होईल.
5) How can students be encouraged to use technology and new media to communicate innovatively and effectively?
नाविन्यपूर्ण आणि प्रभावीपणे संवाद साधण्यासाठी तंत्रज्ञान आणि नवीन माध्यमांचा वापर करण्यास विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहित करता येईल ते पुढीलप्रमाणे.
1) विद्यार्थ्यांना सद्य तंत्रज्ञान साधनांची उपलब्धता, सहजता, सुकरता व गुणवत्ता या बाबी लक्षात आणून शिक्षणासाठी नवीन संधी याविषयी मार्गदर्शन करणे आवश्यक आहे.
2) नाविन्यपूर्ण आणि प्रभावीपणे संवाद साधण्यासाठी तंत्रज्ञान आणि नवीन माध्यमांचा व्हिडिओसह वापर करून प्रेरित करता येईल.
3) विद्यार्थ्यांना मोबाईल अॅप्स वापराविषयी माहिती देणे.
4)वर्गात स्वतः विविध तंत्रज्ञान साधने वापरणे जेणे करून त्याचे महत्त्व विद्यार्थ्यांना समजेल.
5) अध्यापनासाठी वर्गात आणि बाहेरील तंत्रज्ञानाचा वापर करा.
6) विविध तंत्रज्ञान साधने वापरणे यासाठी कार्यशाळा घेण्यात यावी.
